ભારત ની સંપુર્ણ મિસાઇલ લિસ્ટ 2026: અગ્નિથી લઈને બ્રહ્મોસ સુધીની સંપૂર્ણ માહિતી

કોઈ પણ દેશ ની સેના માં આજે સૌથી મહત્વ નું શસ્ત્ર હોય છે મિસાઇલ. ભારત પાસે પણ અલગ અલગ પ્રકાર ની ઘણી મિસાઇલ છે. નીચે મિસાઇલ લિસ્ટ માં છે. ભારત ની આર્મી, એરફોર્સ, અને નેવી દ્વારા વાપરવામાં આવતી મિસાઇલ ની લિસ્ટ જેમાં 2 કિલોમીટર થી લઈ ને ૮૦૦૦ કિલોમીટર સુધી ની રેન્જ વાળી મિસાઇલ છે. વાંચો નીચે ની લિસ્ટ.

ભારતની સપાટીથી સપાટી પર પ્રહાર કરતી મિસાઇલો (Surface-to-Surface Missiles)

આ શ્રેણીની મિસાઇલો ભારતની વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા અને પરમાણુ પ્રતિરોધક શક્તિનો મુખ્ય આધાર છે. તેમાં ટૂંકા અંતરની પૃથ્વી મિસાઇલથી લઈને ૫,૦૦૦ કિમીથી વધુ અંતર કાપતી અગ્નિ-૫ જેવી આંતરખંડીય (ICBM) મિસાઇલોનો સમાવેશ થાય છે. આ મિસાઇલો જમીન પરથી જમીન પરના લક્ષ્યોને નષ્ટ કરવા માટે અત્યંત સચોટ અને શક્તિશાળી માનવામાં આવે છે.

K-Series: જેમાં K-15 (સાગરિકા) ની રેન્જ 750 કિમી અને K-4 ની રેન્જ 3,500 કિમી છે.

• Agni-V: તે હવે MIRV ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે, જે એકસાથે અનેક લક્ષ્યો પર હુમલો કરી શકે છે.
• BrahMos: તેની રેન્જ હવે વધારીને 800 કિમી સુધી કરવામાં આવી છે.

સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ (Surface-to-Air Missiles)

ભારતીય આકાશને દુશ્મન વિમાન, ડ્રોન અને મિસાઇલોથી સુરક્ષિત રાખવા માટે આ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ તૈનાત કરવામાં આવી છે. આમાં રશિયન બનાવટની S-400 જેવી અત્યાધુનિક સિસ્ટમથી લઈને ભારતની સ્વદેશી આકાશ મિસાઇલનો સમાવેશ થાય છે. આ સિસ્ટમ્સ મલ્ટી-લેયર સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે, જે દુશ્મનના હુમલાને હવામાં જ નિષ્ફળ બનાવે છે.

• S-400: આ રશિયન સિસ્ટમ છે જે દુનિયાની સૌથી ઘાતક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ ગણાય છે. તે એકસાથે અનેક લક્ષ્યો (વિમાન, ડ્રોન, મિસાઇલ) ને તોડી પાડી શકે છે.
• Akash-NG: આ જૂની આકાશ મિસાઇલનું આધુનિક સંસ્કરણ છે, જે વધુ ઝડપી અને લાંબી રેન્જ ધરાવે છે.
• SAMAR: આ સિસ્ટમ ભારતીય વાયુસેનાએ જૂની રશિયન એર-ટુ-એર મિસાઇલો (R-73/R-27) ને રિસાયકલ કરીને સ્વદેશી રીતે બનાવી છે.
• QR-SAM: તે ખાસ કરીને ગતિશીલ સૈન્ય ટુકડીઓને હવાઈ સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે બનાવવામાં આવી છે.

વધારે વાંચો: S-400 મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ: ભારત નું અભેદ કવચ

હવામાંથી હવામાં પ્રહાર કરતી ઘાતક મિસાઇલો (Air-to-Air Missiles)

આ મિસાઇલો ભારતીય વાયુસેનાના ફાઇટર જેટ્સ (જેમ કે રાફેલ, સુખોઈ-30 અને તેજસ) ની તાકાત છે. તે હવામાં જ દુશ્મન વિમાનોને તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જેમાં એસ્ટ્રા જેવી સ્વદેશી અને મીટીઓર જેવી વિશ્વવિખ્યાત મિસાઇલો સામેલ છે. તે બિયોન્ડ વિઝ્યુઅલ રેન્જ (BVR) ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે, એટલે કે પાયલોટ દુશ્મનને જોયા વગર પણ દૂરથી નિશાન બનાવી શકે છે.

• ASTRA: આ ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી એર-ટુ-એર મિસાઇલ છે. હવે તેની ૧૬૦ કિમી રેન્જ વાળી Astra Mk-2 ના ટ્રાયલ્સ ચાલી રહ્યા છે.
• BrahMos-A: આ યાદીમાં સૌથી મોટી મિસાઇલ છે જે જમીન કે સમુદ્ર પરના લક્ષ્યોને હવામાંથી તોડી પાડવા વપરાય છે.
• RUDRAM: આ મિસાઇલ ખાસ કરીને દુશ્મનના રડાર અને કોમ્યુનિકેશન સેન્ટર્સને નષ્ટ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
• Meteor: રાફેલ વિમાનમાં વપરાતી આ મિસાઇલ અત્યારે એશિયાની સૌથી ઘાતક એર-ટુ-એર મિસાઇલ ગણાય છે.

વધારે વાંચો: બ્રહ્મોસ મિસાઈલ : ભારતીય સેના નુ સૌથી અચૂક શસ્ત્ર

ટેન્ક વિરોધી (Anti-Tank) અને સ્પેશિયલાઈઝ્ડ મિસાઇલ લિસ્ટ

આ શ્રેણીમાં ખાસ કરીને દુશ્મનની ટેન્કો અને બખ્તરબંધ વાહનોને તોડી પાડવા માટેની મિસાઇલોનો સમાવેશ થાય છે. ‘નાગ’ અને ‘હેલિના’ જેવી સ્વદેશી મિસાઇલો ‘ફાયર એન્ડ ફોર્ગેટ’ ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે, જે યુદ્ધના મેદાનમાં સેનાને મજબૂતી આપે છે. આ ઉપરાંત, તેમાં અપાચે હેલિકોપ્ટર અને પાયદળ દ્વારા વાપરી શકાય તેવી પોર્ટેબલ મિસાઇલોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

• NAG / HELINA: આ મિસાઇલો “Fire and Forget” ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે, એટલે કે એકવાર છોડ્યા પછી તેને ગાઈડ કરવાની જરૂર પડતી નથી.
• VSHORAD: DRDO દ્વારા વિકસિત આ મિસાઇલ દુશ્મનના નીચી ઊંચાઈએ ઉડતા વિમાન અને ડ્રોનને તોડી પાડવા માટે બનાવવામાં આવી છે. તેને ખભા પર રાખીને પણ છોડી શકાય છે.
• Hellfire: આ મિસાઇલ તેના સચોટ લક્ષ્ય માટે જાણીતી છે, જે ખાસ કરીને અમેરિકી અપાચે હેલિકોપ્ટરમાં વપરાય છે.
• Dhruvastra: તે હેલિના મિસાઇલનું વાયુસેના માટેનું એર-ટુ-ગ્રાઉન્ડ વર્ઝન છે, જે મુખ્યત્વે લાઇટ કોમ્બેટ હેલિકોપ્ટર (LCH) પ્રચંડમાં વપરાય છે.

હવામાંથી જમીન પર પ્રહાર કરતી ઘાતક મિસાઇલો (Air-to-Surface Missiles)

આ પ્રકારની મિસાઇલો અને ગાઇડેડ બોમ્બ દુશ્મનના રનવે, બંકરો, રડાર સ્ટેશન અને કમાન્ડ સેન્ટર્સને હવામાંથી જ સચોટ રીતે નષ્ટ કરવા માટે વપરાય છે. ભારતીય વાયુસેના પાસે સ્કાલ્પ (SCALP) અને રેમ્પેજ (Rampage) જેવી લાંબા અંતરની મિસાઇલો છે, જે દુશ્મનના પ્રદેશમાં પ્રવેશ્યા વગર જ હુમલો કરવાની ક્ષમતા આપે છે. આ ઉપરાંત, સ્વદેશી રીતે વિકસિત SAAW અને રુદ્રમ મિસાઇલો દુશ્મનની રક્ષણાત્મક પ્રણાલીઓને નિષ્ક્રિય કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે અત્યંત આધુનિક લેઝર અને જીપીએસ ગાઇડન્સ સિસ્ટમથી સજ્જ હોવાથી ન્યૂનતમ નુકસાન સાથે સચોટ લક્ષ્ય વીંધે છે.

• SCALP: રાફેલ વિમાનમાં વપરાતી આ મિસાઇલ દુશ્મનના પ્રદેશમાં ઊંડે સુધી જઈને સચોટ હુમલો કરવામાં સક્ષમ છે.
• Rampage: આ ઇઝરાયેલી મિસાઇલ છે જેને તાજેતરમાં ભારતીય વાયુસેના અને નૌકાદળના વિમાનોમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. તે અત્યંત ઝડપી (સુપરસોનિક) છે.
• SAAW (Smart Anti-Airfield Weapon): આ ભારતનું સ્વદેશી શસ્ત્ર છે જે ખાસ કરીને દુશ્મનના રનવે અને એરબેઝને તોડી પાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
• GAUTAM & GURAV: આ DRDO દ્વારા વિકસિત ગ્લાઈડ બોમ્બ છે. ‘ગૌરવ’ (Gaurav) ની રેન્જ ૧૦૦ કિમી સુધીની છે, જ્યારે ‘ગૌતમ’ ૩૦ કિમી સુધી પ્રહાર કરી શકે છે.
• SPICE: બાલાકોટ એરસ્ટ્રાઈક દરમિયાન આ ‘સ્પાઈસ-2000’ બોમ્બનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

વધારે વાંચો:

રાફેલ જેટ: ભારતીય વાયુસેનાનું અત્યાધુનિક ફાઇટર જેટ – સંપૂર્ણ માહિતી

B2 સ્ટીલ્ધ વિમાન – દુનિયા નું સૌથી ખતરનાક વિમાન

જેટ એન્જિન: જેટ એન્જિન કેવી રીતે કામ કરે છે?

ભારતીય વાયુસેનાના તમામ વિમાન, હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોન ની સંપૂર્ણ લિસ્ટ 2026

ડિસ્ક્લેમર (Disclaimer)

નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી ભારતીય મિસાઇલોની યાદી માત્ર શૈક્ષણિક અને માહિતીના હેતુ માટે છે. ભારતનું સંરક્ષણ ક્ષેત્ર અત્યંત વિશાળ અને સંવેદનશીલ છે, જેમાં ઘણી મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ અત્યારે ટ્રાયલ હેઠળ હોઈ શકે છે અથવા કેટલીક માહિતી સુરક્ષાના કારણોસર ગુપ્ત રાખવામાં આવી હોય છે. આ યાદી સંપૂર્ણ નથી અને તેમાં સમય જતાં નવા ફેરફારો અથવા સુધારા થઈ શકે છે. અમે સચોટ માહિતી આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે, તેમ છતાં વાચકોને વિનંતી છે કે નવીનતમ અને સત્તાવાર વિગતો માટે DRDO અથવા ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલય (Ministry of Defence) ની સત્તાવાર વેબસાઇટની મુલાકાત લેવી.

sources:
drdo.gov.in

wikipedia

mod.gov.in