Table of Contents
ઇતિહાસ
B-2 સ્ટીલ્ધ બોમ્બરનો વિકાસ શીત યુદ્ધના સમયગાળા દરમિયાન શરૂ થયો હતો. 1970ના દાયકામાં અમેરિકન સંરક્ષણ વિભાગે એક એવા બોમ્બરની જરૂરિયાત અનુભવી હતી જે દુશ્મનના રડાર સિસ્ટમને ભેદી શકે. આ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને નોર્થ્રોપ ગ્રુમન કંપનીને આ પ્રોજેક્ટ સોંપવામાં આવ્યો હતો. 1988માં પ્રથમ B-2 બોમ્બરની ઉડાન થઈ હતી, જેણે હવાઈ યુદ્ધ તકનીકમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો હતો.
આ વિમાનનો વિકાસ એક અત્યંત ગુપ્ત પ્રોજેક્ટ હતો, જેને ATB અથવા “એડવાન્સ ટેકનોલોજી બોમ્બર” પ્રોગ્રામ તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. આ વિકાસ પ્રક્રિયામાં કુલ મળીને 44 બિલિયન ડોલરનો ખર્ચ થયો હતો, જે તેને ઇતિહાસના સૌથી મોંઘા લશ્કરી પ્રોજેક્ટ્સમાંનો એક બનાવે છે. આ પ્રોજેક્ટમાં હજારો એન્જિનિયરો અને વૈજ્ઞાનિકોએ કામ કર્યું હતું.
આ પ્રોજેકટ અમેરીકા ના સૌથી સિક્રેટ પ્રોજેકટ માનો એક છે. આના માટે કેલિફોર્નિયા રાજ્ય માં એક જૂનો કાર પ્લાન્ટ ખરીદવા માં આવ્યો. અને તેને મોડીફાય કરવામાં આવ્યો. આ પ્રોજેકટ માં કામ કરતાં દરેક કર્મચારી ને તેમનું કામ ગુપ્ત રાખવામા નું કહેવામા આવ્યું. પ્રથમ વાર આ વિમાન ને ૧૯૮૮ માં પ્રથમ વાર જાહેર કરવામાં આવ્યું.
વધારે વાંચો: ભારત ની દરેક આધુનિક મિસાઇલ ની લીસ્ટ
ડિઝાઇન
B-2 સ્ટીલ્ધ બોમ્બરની સૌથી વિશિષ્ટ વિશેષતા તેનો ફ્લાઇંગ વિંગ ડિઝાઇન છે. આ ડિઝાઇનમાં પરંપરાગત ફ્યુઝલાજ અને ટેઇલ નથી, પરંતુ સમગ્ર વિમાન એક મોટી વિંગ જેવું દેખાય છે. આ અનોખા ડિઝાઇનનો મુખ્ય હેતુ રડાર ક્રોસ સેક્શનને ઘટાડવાનો છે. જેને લીધે તે રેડાર માં પકડી શકાતું નથી.
આ વિમાનની લંબાઈ ૬૯ ફૂટ છે, જ્યારે તેની પહોળાઈ ૧૭૨ ફૂટ છે. વિમાનનું વજન ખાલી સ્થિતિમાં ૭૧ ટન છે, જ્યારે મહત્તમ ટેકઓફ વજન ૧૭૦ ટન છે. આ વિમાનમાં ચાર જનરલ ઇલેક્ટ્રિક F118-GE-100 ટર્બોફેન એન્જિન છે, જે વિમાનને ૧૦૦૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની મહત્તમ ઝડપ પ્રદાન કરે છે. વિમાનની સેવા ઊંચાઈ ૫૦,૦૦૦ ફૂટ છે.
B-2 બોમ્બરની સૌથી મહત્વની વિશેષતા તેની સ્ટેલ્થ ટેકનોલોજી છે. આ ટેકનોલોજી વિમાનને રડાર, અવરક્ત અને અન્ય સેન્સર સિસ્ટમ્સથી છુપાવવાનું કામ કરે છે. વિમાનની સપાટી પર ખાસ રડાર શોષક સામગ્રી (RAM) લગાવવામાં આવે છે, જે રડાર તરંગોને પ્રતિબિંબિત કરવાને બદલે શોષી લે છે.
વિમાનના એન્જિનના ઇન્ટેક અને એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમ્સ પણ ખાસ રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે જેથી તેઓ ન્યૂનતમ હીટ સિગ્નેચર ઉત્પન્ન કરે. વિમાનનો રડાર ક્રોસ સેક્શન એટલો નાનો છે કે તે રડાર પર એક નાના પક્ષી જેવું દેખાય છે. આ ક્ષમતા વિમાનને દુશ્મનના વિસ્તાર ના રેડાર માં દેખાયા વગર ગમે ત્યાં જય શકે છે.આ વિમાન ની રેન્જ કુલ ૧૧૦૦૦ કિલોમીટર ની છે. આમાં કુલ ૨ પાઇલટ હોય છે.
શસ્ત્રો
B-2 બોમ્બર વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો લઈ જવા ની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેમાં બે આંતરિક વેપન બે છે, જેમાં મહત્તમ ૧૮ ટન વજન ના પેલોડ વહન કરી શકે છે. આ પેલોડમાં પરંપરાગત બોમ્બ્સ, ગાઇડેડ મ્યુનિશન્સ, અને ન્યુક્લિયર વેપન્સ સામેલ છે. વિમાન MK-82, MK-84, JDAM (જોઇન્ટ ડાયરેક્ટ એટેક મ્યુનિશન), અને AGM-158 JASSM (જોઇન્ટ એર-ટુ-સર્ફેસ સ્ટેન્ડઓફ મિસાઇલ), GBU-57 MOP (મેસીવ ઓર્ડિનેન્સ પેનિટ્રેટર) જેવા આધુનિક શસ્ત્રો વહન કરી શકે છે.
વિમાનની આંતરિક વેપન બેનો ડિઝાઇન સ્ટેલ્થ ક્ષમતાને જાળવવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. બાહ્ય હાર્ડપોઇન્ટ્સ નથી, કારણ કે તેઓ વિમાનના રડાર સિગ્નેચરને વધારશે. આ ડિઝાઇન ફિલોસોફી વિમાનને તેની સ્ટેલ્થ ક્ષમતા ગુમાવ્યા વિના વિવિધ મિશન્સ માટે મદદ કરે છે.
વિમાનમાં અદ્યતન નેવિગેશન અને ટાર્ગેટિંગ સિસ્ટમ્સ છે, જેમાં GPS-આધારિત ઇનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમ અને એપર્ચર રડાર (SAR) સિસ્ટમ સામેલ છે. આ સિસ્ટમ્સ વિમાનને ખરાબ હવામાન અને રાત્રિના સમયે પણ ચોક્કસ ટાર્ગેટિંગ કરવાની ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે.
કિમત
B-2 સ્ટીલ્ધ બોમ્બર પ્રોગ્રામ મૂળરૂપે 132 વિમાનોના ઉત્પાદન માટે આયોજિત હતો, પરંતુ શીત યુદ્ધના અંત અને બજેટ અવરોધોને કારણે માત્ર 21 વિમાનોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું. દરેક વિમાનની એકમ કિંમત લગભગ 2.1 બિલિયન ડોલર છે, જે તેને ઇતિહાસનું સૌથી મોંઘું લશ્કરી વિમાન બનાવે છે.
આ ઊંચી કિંમત વિકાસ ખર્ચ, કમ ઉત્પાદન સંખ્યા, અને અદ્યતન ટેકનોલોજીને કારણે છે. પ્રત્યેક વિમાનના ઉત્પાદનમાં લગભગ 125,000 કામકાજના કલાકો લાગે છે, અને તેમાં 600 થી વધુ પ્રદાતાઓ અને ઉપકરણ સપ્લાયરો સામેલ છે.
B-2 બોમ્બરનું મેઈન્ટેનન્સ અત્યંત જટિલ અને મોંઘું છે. પ્રત્યેક ઉડાનના કલાક માટે લગભગ 119 કલાકનું મેઈન્ટેનન્સ જરૂરી છે. વિમાનની સ્ટેલ્થ કોટિંગ અત્યંત નાજુક છે અને તેને વિશેષ વાતાવરણ નિયંત્રિત હેંગર્સમાં સ્ટોર કરવાની જરૂર છે.
વાર્ષિક ઓપરેટિંગ કોસ્ટ દરેક વિમાન માટે લગભગ 135 મિલિયન ડોલર છે. આ ઊંચી કિંમત વિશેષ ઉપકરણો, તાલીમ પ્રાપ્ત ટેકનિશિયન્સ, અને ખાસ સામગ્રીને કારણે છે. વિમાનના ખાસ પાર્ટ્સ અને કમ્પોનન્ટ્સ મોંઘા છે અને ઘણી વખત ખાસ ઓર્ડર પર બનાવવા પડે છે.
ભવિષ્ય
જો કે B-2 બોમ્બર હજુ પણ સેવામાં છે, તેના એવેન્ચ્યુઅલ રિટાયરમેન્ટની પ્લાનિંગ શરૂ થઈ ગઈ છે. B-21 રાઇડર તેનો સક્સેસર બનશે, પરંતુ B-2 2030 થી 2040 સુધી સેવામાં રહેવાની શક્યતા છે. રિટાયરમેન્ટ પછી કેટલાક વિમાનો મ્યુઝિયમમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે, જ્યારે બાકીના સ્ક્રેપ કરવામાં આવશે.
B-2 બોમ્બરની લેગસી એરોસ્પેસ ટેકનોલોજી અને લશ્કરી વિમાનચાલનમાં કાયમી રહેશે. તેણે સ્ટેલ્થ ટેકનોલોજીને મેઇનસ્ટ્રીમમાં લાવ્યું અને આગામી પેઢીના લશ્કરી વિમાનો માટે ધોરણ સેટ કર્યા.
નિષ્કર્ષ
અમેરિકન B-2 સ્પિરિટ બોમ્બર એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગ અને લશ્કરી તકનીકનું એક અભૂતપૂર્વ ઉદાહરણ છે. તેની અદ્વિતીય સ્ટેલ્થ ક્ષમતાઓ, ગ્લોબલ રીચ, અને પ્રિસિઝન સ્ટ્રાઇક ક્ષમતાએ આધુનિક યુદ્ધ ના સ્વરૂપને બદલી નાખ્યું છે. જો કે તેની ઊંચી કિંમત વિવાદનો વિષય રહી છે, તેમ છતાં તેની સ્ટ્રેટેજિક વેલ્યુ અને ટેકનોલોજિકલ લીડરશિપ નિર્વિવાદ છે.
B-2 બોમ્બર પ્રોગ્રામે અમેરિકાને વૈશ્વિક સુરક્ષા પરિસ્થિતિમાં એક અનન્ય સ્થાન પ્રદાન કર્યું છે અને તે ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે ટેકનોલોજિકલ ઇનોવેશનનો આધાર બની રહેશે. આ અસાધારણ વિમાન માનવ બુદ્ધિ, ઇન્જિનિયરિંગ એક્સેલન્સ, અને રાષ્ટ્રીય સંકલ્પનું પ્રતીક છે.
