ભારતે શુક્રવાર, 6 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ સાંજના સમયે ઓડિશાના ચાંદીપુર ખાતેના એકીકૃત પરીક્ષણ રેન્જ (Integrated Test Range) માંથી મધ્યમ-શ્રેણીની બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અગ્નિ-3 (Agni-3)નું સફળતાપૂર્વક પરીક્ષણ કર્યું છે. આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણ ભારતીય વ્યૂહાત્મક દળ કમાન્ડની દેખરેખ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું અને તમામ કાર્યકારી તેમજ તકનીકી પરિમાણો સફળતાપૂર્વક માન્ય થયા છે.
અગ્નિ-3 મિસાઈલ: મુખ્ય વિશેષતાઓ અને ક્ષમતા
સંરક્ષણ મંત્રાલયે સત્તાવાર જણાવ્યું છે કે અગ્નિ-3 મિસાઈલ એ પરમાણુ શસ્ત્રો વહન કરવા સક્ષમ છે અને જમીન થી જમીન પર પ્રહાર કરવા સક્ષમ બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છે. આ અદ્યતન મિસાઈલ સિસ્ટમ લગભગ ૩૦૦૦ થી ૩૫૦૦ કિલોમીટર સુધીની સ્ટ્રાઈક રેન્જ ધરાવે છે, જે ભારતને પડોશી દેશોમાં સ્થિત મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યો સુધી પહોંચવાની ક્ષમતા આપે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વર્ગીકરણ અનુસાર, મધ્યમ-શ્રેણીની બેલિસ્ટિક મિસાઈલ (IRBM) ૫૦૦૦ કિલોમીટર સુધીની રેન્જ ધરાવે છે.
આ ૧૭ મીટર લાંબી મિસાઈલ બે-તબક્કાની સોલિડ-ફ્યુઅલ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમથી સજ્જ છે. પહેલા તબક્કામાં લગભગ ૩૨ ટનનું વજન અને ૭.૭ મીટરની લંબાઈ છે, જ્યારે બીજા તબક્કામાં ૧૦ ટનનું વજન અને ૩.૩ મીટરની લંબાઈ છે. મિસાઈલની સમગ્ર વ્યાસ ૨ મીટર છે અને તે ૧.૫ ટન સુધીનો પેલોડ વહન કરવામાં સક્ષમ છે.
DRDO દ્વારા વિકાસ અને તકનીકી શ્રેષ્ઠતા
અગ્નિ-3 મિસાઈલ સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (Defence Research and Development Organisation – DRDO) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. આ મિસાઈલ તેના વર્ગમાં સૌથી અત્યાધુનિક અને ચોકસાઈ ધરાવતી મિસાઈલોમાંની એક છે. તેની પરિપત્ર ત્રુટિ સંભાવના (Circular Error Probable – CEP) માત્ર 40 મીટરની અંદર છે, જે તેને તેના રેન્જ વર્ગની વિશ્વની સૌથી સચોટ વ્યૂહાત્મક બેલિસ્ટિક મિસાઈલ બનાવે છે.
આ ઉચ્ચ ચોકસાઈ વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે અત્યંત સચોટ બેલિસ્ટિક મિસાઈલ શસ્ત્રની “કિલ એફિશિયન્સી” વધારે છે. આ ભારતીય શસ્ત્ર ડિઝાઇનરોને નાના ઉત્પાદન પરમાણુ શસ્ત્રો (200 કિલોટન થર્મોન્યુક્લિયર અથવા બૂસ્ટેડ ફિશન) વાપરવાની મંજૂરી આપે છે જ્યારે સ્ટ્રાઈકની ઘાતકતા વધારે છે.
સ્ટ્રેટેજીક ફોર્સ કમાન્ડ દ્વારા સંચાલન
આ પરીક્ષણ વ્યૂહાત્મક દળ કમાન્ડ (Strategic Forces Command – SFC) દ્વારા નિયમિત તાલીમ કસરતના ભાગરૂપે હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. સંરક્ષણ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે મિસાઈલને ઉત્પાદન લોટમાંથી રેન્ડમલી પસંદ કરવામાં આવી હતી અને મોબાઇલ લોન્ચર પરથી પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. વ્યૂહાત્મક દળ કમાન્ડ ભારતના પરમાણુ શસ્ત્રો અને વ્યૂહાત્મક શસ્ત્ર પ્રણાલીઓનું સંચાલન અને વ્યવસ્થાપન કરવા માટે જવાબદાર છે.
સવારે 11:48 વાગ્યે ઓટો-લોંચ કમાન્ડ આપવામાં આવ્યા બાદ, બે-તબક્કાની સોલિડ-પ્રોપેલ્ડ મિસાઈલે નિર્ધારિત ફ્લાઈટ પાથ પર ઉડાન ભરી અને બંગાળની ખાડીમાં પૂર્વ-નિર્ધારિત લક્ષ્ય વિસ્તારને અત્યંત ચોકસાઈ સાથે લક્ષ્યાંકિત કર્યું. મિસાઈલે 800 કિલોમીટરથી વધુની ઊંચાઈ સુધી પહોંચ્યા બાદ વાતાવરણમાં પુનઃપ્રવેશ કર્યો અને લગભગ 20 મિનિટની ફ્લાઈટ પછી નિર્ધારિત બિંદુ પર ટકરાઈ.
અગ્નિ શ્રેણીની મિસાઈલ પ્રણાલી
ભારતે બ્રહ્મોસ ક્રુઝ મિસાઈલો સાથે અગ્નિ શ્રેણીને જોડી છે જેથી 30 કિલોમીટરથી 5,000 કિલોમીટર સુધીના લક્ષ્યોને હિટ કરી શકાય. બ્રહ્મોસ 30-300 કિલોમીટરની રેન્જને ચોકસાઈપૂર્વક કવર કરે છે, જ્યારે અગ્નિ મિસાઈલો તેનાથી આગળના તમામ અંતરને સંભાળે છે.
અગ્નિ શ્રેણીમાં અગ્નિ-1 (700-900 કિમી રેન્જ), અગ્નિ-2 (2,000 કિમી રેન્જ), અગ્નિ-3 (3,000-3,500 કિમી રેન્જ), અગ્નિ-4 (4,000 કિમી રેન્જ) અને અગ્નિ-5 (5,000+ કિમી રેન્જ) નો સમાવેશ થાય છે. અગ્નિ-5 એ MIRV (Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle) ક્ષમતા સાથે ભારતની સૌથી અદ્યતન મિસાઈલ છે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા
અગ્નિ-3 મિસાઈલનું આજનું સફળ પરીક્ષણ ભારતની વ્યૂહાત્મક નિવારણ ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવામાં ભારતની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. આ પરીક્ષણ નિયમિત તાલીમ કસરતનો ભાગ છે જે વ્યૂહાત્મક દળ કમાન્ડની કાર્યાત્મક તત્પરતા અને મિસાઈલ સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતાને માન્ય કરે છે.
ભારત “નો ફર્સ્ટ યૂઝ” (No First Use) નીતિ અનુસરે છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત પહેલા પરમાણુ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ નહીં કરે, પરંતુ પરમાણુ હુમલાના પ્રતિસાદમાં વિનાશક જવાબી કાર્યવાહી કરવા માટે સક્ષમ અને તૈયાર રહેશે. અગ્નિ-3 જેવી અદ્યતન મિસાઈલ સિસ્ટમ્સ આ નિવારણ વ્યૂહરચનાના કેન્દ્રમાં છે.
