Table of Contents
પરિચય
ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) માનવજાતની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ મિશન છે. પૃથ્વીની લગભગ 400 કિલોમીટરની ઊંચાઈએ પરિભ્રમણ કરતું આ વિશાળ માનવનિર્મિત સંરચના, અવકાશ વિજ્ઞાન અને અંતરિક્ષ ના ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનું એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક એ અમેરિકા, રશિયા, યુરોપ, જાપાન અને કેનેડા સહિત 15થી વધુ દેશોના સહયોગથી નિર્માણ પામેલ છે અને તે માનવજાતના અવકાશમાં સતત હાજરીનું પ્રતીક છે. નવેમ્બર 2000થી આ મથક પર સતત માનવ હાજરી જાળવવામાં આવી છે જે અવકાશમાં માનવ અસ્તિત્વની સફળતાની સાક્ષી આપે છે.
આ આર્ટીકલ માં આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકના ઇતિહાસ, તેના નિર્માણ, તેના પર થતા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો, અંતરિક્ષયાત્રીઓના દૈનિક જીવન અને ભવિષ્યની યોજનાઓ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું. આપણે ISS ના કેટલાક રસપ્રદ તથ્યો પણ જાણીશું જે તમને આશ્ચર્યચકિત કરી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકનો ઇતિહાસ
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકનો ઇતિહાસ શીત યુદ્ધના અંત સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. 1980ના દાયકાના અંતમાં, અમેરિકા અને સોવિયત સંઘ વચ્ચેના તણાવમાં ઘટાડો થવા લાગ્યો, અને અવકાશ સંશોધન ક્ષેત્રમાં સહયોગની સંભાવનાઓ વધવા લાગી. 1984માં, અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ રોનાલ્ડ રીગને એક આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકના નિર્માણની દરખાસ્ત મૂકી, જેમાં અમેરિકા, યુરોપ, જાપાન અને કેનેડા સહભાગી થયા.
1991માં સોવિયત સંઘના વિઘટન પછી, અમેરિકા અને હવે સ્વતંત્ર રશિયા વચ્ચેના સંબંધોમાં સુધારો થયો. 1993માં, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બિલ ક્લિન્ટને જાહેરાત કરી કે રશિયા ISS પ્રોજેક્ટમાં જોડાશે. આ નિર્ણયને ‘મીર-શટલ’ પ્રોગ્રામ દ્વારા સમર્થન મળ્યું, જેમાં અમેરિકન અંતરિક્ષયાત્રીઓએ રશિયાના ‘મીર’ અવકાશ મથક પર અને રશિયન અંતરિક્ષયાત્રીઓએ અમેરિકાના સ્પેસ શટલ પર કામ કર્યું.
ISS નું નિર્માણ નવેમ્બર 1998માં શરૂ થયું જ્યારે રશિયાના ‘ઝારયા’ (સૂર્યોદય) મોડ્યુલને અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યું. ડિસેમ્બર 1998માં, અમેરિકાના ‘યુનિટી’ (એકતા) મોડ્યુલને ‘ઝારયા’ સાથે જોડવામાં આવ્યું. આ બે મોડ્યુલ્સ ISS ના પાયા બન્યા. ત્યારપછીના વર્ષોમાં, વિવિધ દેશોના અન્ય મોડ્યુલ્સ ધીમે ધીમે ISS માં ઉમેરાતા ગયા.
ISS નું બાંધકામ અને વિકાસ
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકનું નિર્માણ એક અભૂતપૂર્વ ઇજનેરી પડકાર હતો. આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ લગભગ 150 અબજ ડોલર છે, જે તેને માનવ નિર્મિત સૌથી મોંઘી સંરચનાઓમાંની એક બનાવે છે. દરેક મોડ્યુલને પૃથ્વી પર બાંધવામાં આવ્યું અને પછી અંતરિક્ષમાં લઈ જવામાં આવ્યું.
ISS ના નિર્માણની શરૂઆત 20 નવેમ્બર, 1998ના રોજ થઈ, જ્યારે પ્રથમ મોડ્યુલ ‘ઝારયા’ને કઝાખસ્તાનના બૈકોનુર કોસ્મોડ્રોમથી પ્રોટોન રોકેટ દ્વારા પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યું. ઝારયા, જેનો અર્થ રશિયન ભાષામાં ‘સૂર્યોદય’ થાય છે, તે ISS ના પાવર તરીકે કાર્ય કરે છે. બે અઠવાડિયા પછી, 4 ડિસેમ્બર, 1998ના રોજ, અમેરિકાના સ્પેસ શટલ ‘એન્ડેવર’ દ્વારા બીજું મોડ્યુલ ‘યુનિટી’ લાવવામાં આવ્યું અને ઝારયા સાથે જોડવામાં આવ્યું.
ત્યારપછીના વર્ષોમાં, ISS ના આકારમાં ઉત્તરોત્તર વધારો થતો ગયો, જેમાં વધુ મોડ્યુલ્સ, સોલાર પેનલ્સ, અને અન્ય ઉપકરણો ઉમેરાતા ગયા. જુલાઈ 2000માં, રશિયાનું ‘સ્વયાર્સ’ સેવા મોડ્યુલ ISS માં જોડાયું, જે ISS ના રહેઠાણ વિસ્તારનો પાયો બન્યું. ફેબ્રુઆરી 2001માં, અમેરિકાનું ‘ડેસ્ટિની’ લેબોરેટરી મોડ્યુલ ઉમેરાયું, જેમાં વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો માટેની સુવિધાઓ હતી.
ISS નું નિર્માણ ક્રમિક રીતે આગળ વધ્યું, જેમાં 2001માં ‘કેનેડાર્મ2’ રોબોટિક આર્મ, 2007માં યુરોપિયન ‘કોલમ્બસ’ લેબોરેટરી મોડ્યુલ, અને 2008માં જાપાનીઝ ‘કિબો’ એક્સપેરિમેન્ટલ મોડ્યુલ ઉમેરાયા. ‘કિબો’ ISS નો સૌથી મોટો સિંગલ મોડ્યુલ છે અને તેમાં એક અલગ પ્રેશરાઇઝ્ડ સ્ટોરેજ એરિયા અને એક બાહ્ય પ્લેટફોર્મ છે જ્યાં પ્રયોગો અવકાશના વાતાવરણમાં કરી શકાય છે.
વધારે વાંચો: નાસા વિશ્વ ની સૌથી મોટી સ્પેસ એજન્સી વિશે
2010 સુધીમાં, ISS નું મુખ્ય માળખું તૈયાર થઈ ગયું હતું. અમેરિકન ‘ટ્રાન્ક્વિલિટી’ મોડ્યુલ અને ‘કપોલા’ ઓબ્ઝર્વેશન મોડ્યુલ આ વર્ષે ઉમેરાયા. કપોલા, સાત બારીઓ ધરાવતો એક ગુંબજ આકારનો મોડ્યુલ, અંતરિક્ષયાત્રીઓને પૃથ્વી અને અવકાશનું અદ્ભુત દૃશ્ય પ્રદાન કરે છે.
2000થી 2011 સુધી, અમેરિકન સ્પેસ શટલ મિશનોએ મોટાભાગના ISS મોડ્યુલ્સ અને ઉપકરણોને અંતરિક્ષમાં પહોંચાડ્યા. જુલાઈ 2011માં, અંતિમ સ્પેસ શટલ મિશન ‘એટલાન્ટિસ’ ISS પર પહોંચ્યું, જેણે ઘણા વર્ષો સુધી ISS નિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી તે શટલ પ્રોગ્રામનો અંત આણ્યો.
2011 પછી પણ, ISS ના વિકાસ અને સુધારણાની પ્રક્રિયા ચાલુ રહી. 2016માં, ‘બિગલો એક્સપાન્ડેબલ એક્ટિવિટી મોડ્યુલ’ (BEAM) – એક ફુગાવી શકાય તેવું મોડ્યુલ – ને ISS સાથે જોડવામાં આવ્યું, જે આવા ફુગાવી શકાય તેવા મોડ્યુલ્સની ઉપયોગિતા અને વિશ્વસનીયતાનું પરીક્ષણ કરવા માટે હતું. 2019માં, ISS ને ‘ઇન્ટરનેશનલ ડોકિંગ એડાપ્ટર’ (IDA) મળ્યા, જે ખાનગી અંતરિક્ષયાનો જેમ કે સ્પેસએક્સ ક્રૂ ડ્રેગન અને બોઇંગ સ્ટારલાઇનરને ISS સાથે જોડાવાની સુવિધા આપે છે.
જુલાઈ 2021માં, રશિયાનું ‘નાઉકા’ (વિજ્ઞાન) મલ્ટિપર્પઝ લેબોરેટરી મોડ્યુલ ISS માં જોડાયું, જે ISS ના રશિયન વિભાગનો એક મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો છે. ISS હવે તેના મૂળ ડિઝાઇન કરતાં ઘણું મોટું અને વધુ ક્ષમતાવાળું છે.
આજે, ISS એક વિશાળ અંતરિક્ષ સંરચના છે, જેનું વજન લગભગ 4,20,000 કિલોગ્રામ, લંબાઈ 109 મીટર, અને પહોળાઈ 73 મીટર છે. તેમાં છ સુસજ્જ લેબોરેટરીઓ, અનેક જીવનનિર્વાહ સિસ્ટમ્સ, અને રહેવા માટેના ક્વાર્ટર્સ છે. ISS ની ક્ષમતા લગભગ 916 ઘન મીટર છે, જે એક સંપૂર્ણ ફુટબોલ મેદાન જેટલી છે.
ISS નું માળખું અને મોડ્યુલ્સ
રશિયન સેગમેન્ટ
રશિયન સેગમેન્ટમાં નીચેના મોડ્યુલ્સ સામેલ છે:
- ઝારયા (Zarya): ISS નો પ્રથમ મોડ્યુલ, જેને 1998માં પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યો. તે ISS ની પ્રારંભિક પાવર અને પ્રણોદન જરૂરિયાતો પૂરી પાડે છે અને હવે મુખ્યત્વે સ્ટોરેજ ક્ષમતા તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- ઝવેઝ્દા (Zvezda): 2000માં પ્રક્ષેપિત, આ સર્વિસ મોડ્યુલ રશિયન સેગમેન્ટનું કેન્દ્ર છે. તેમાં અંતરિક્ષયાત્રીઓ માટે રહેઠાણ, જીવનનિર્વાહ સિસ્ટમ્સ, અને ISS ની એટિટ્યુડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ જેવી સુવિધાઓ છે.
- પીઇસ (Pirs): 2001માં જોડાયેલ આ ડોકિંગ કમ્પાર્ટમેન્ટ, રશિયન સોયુઝ અને પ્રોગ્રેસ અંતરિક્ષયાનો માટે ડોકિંગ પોર્ટ તરીકે અને અંતરિક્ષ ચહલપહલ (spacewalk) માટે એરલોક તરીકે કાર્ય કરે છે.
- પોઇસ્ક (Poisk): 2009માં જોડાયેલ આ મિની-રિસર્ચ મોડ્યુલ પણ ડોકિંગ પોર્ટ અને એરલોક તરીકે કાર્ય કરે છે.
- રસ્વેત (Rassvet): 2010માં પ્રક્ષેપિત, આ મિની-રિસર્ચ મોડ્યુલ સ્ટોરેજ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- નાઉકા (Nauka): 2021માં જોડાયેલ, આ મલ્ટિપર્પઝ લેબોરેટરી મોડ્યુલ રશિયન વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ડોકિંગ, અને કાર્ગો સ્ટોરેજ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- પ્રિચાલ (Prichal): 2021માં જોડાયેલ, આ નોડલ મોડ્યુલ રશિયન સેગમેન્ટમાં પાંચ અતિરિક્ત ડોકિંગ પોર્ટ્સ પ્રદાન કરે છે.
અમેરિકન સેગમેન્ટ
અમેરિકન સેગમેન્ટમાં અમેરિકન, યુરોપિયન, જાપાનીઝ, અને કેનેડિયન મોડ્યુલ્સ સામેલ છે:
- યુનિટી (Unity): 1998માં પ્રક્ષેપિત, આ મોડ્યુલ ISS ના વિવિધ વિભાગોને જોડે છે અને નોડ 1 તરીકે ઓળખાય છે.
- ડેસ્ટિની (Destiny): 2001માં જોડાયેલ, આ અમેરિકન લેબોરેટરી મોડ્યુલ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો માટે સમર્પિત છે.
- ક્વેસ્ટ (Quest): 2001માં જોડાયેલ, આ એરલોક ઇજ્વા (EVA) અથવા અંતરિક્ષ ચહલપહલ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- હારમની (Harmony): 2007માં પ્રક્ષેપિત, આ મોડ્યુલ (નોડ 2) યુરોપિયન અને જાપાનીઝ લેબોરેટરી મોડ્યુલ્સને ISS ના બાકીના ભાગો સાથે જોડે છે.
- ટ્રાન્ક્વિલિટી (Tranquility): 2010માં પ્રક્ષેપિત, આ મોડ્યુલ (નોડ 3) અંતરિક્ષયાત્રીઓ માટે વ્યાયામના ઉપકરણો, જીવનનિર્વાહ સિસ્ટમ્સ, અને કપોલા ઓબ્ઝર્વેશન મોડ્યુલને ધરાવે છે.
- કપોલા (Cupola): 2010માં જોડાયેલ, આ ગુંબજ આકારનો અવલોકન મોડ્યુલ સાત બારીઓ ધરાવે છે, જે અંતરિક્ષયાત્રીઓને પૃથ્વી અને અવકાશનું સુંદર દૃશ્ય પ્રદાન કરે છે.
- પર્મેનન્ટ મલ્ટિપર્પઝ મોડ્યુલ (PMM): 2011માં જોડાયેલ, આ મોડ્યુલ મુખ્યત્વે સ્ટોરેજ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- કોલમ્બસ (Columbus): 2008માં પ્રક્ષેપિત, આ યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સીનો લેબોરેટરી મોડ્યુલ છે, જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે સમર્પિત છે.
- કિબો (Kibo): 2008-09માં પ્રક્ષેપિત, આ જાપાનના JAXA (Japan Aerospace Exploration Agency) નો મોડ્યુલ છે, જે ISS નો સૌથી મોટો સિંગલ મોડ્યુલ છે. તેમાં પ્રેશરાઇઝ્ડ મોડ્યુલ, એક્સ્પેરિમેન્ટલ લોજિસ્ટિક્સ મોડ્યુલ, અને એક્સ્પોઝ્ડ ફેસિલિટી સામેલ છે.
- બિગલો એક્સપાન્ડેબલ એક્ટિવિટી મોડ્યુલ (BEAM): 2016માં જોડાયેલ, આ ફુગાવી શકાય તેવું મોડ્યુલ, અવકાશમાં ફુગાવી શકાય તેવી સંરચનાની ટકાઉપણા અને સલામતીનું પરીક્ષણ કરવા માટે બનાવાયું છે.
- ઇન્ટરનેશનલ ડોકિંગ એડાપ્ટર્સ (IDA): 2016 અને 2019માં જોડાયેલ, આ એડાપ્ટર્સ ડ્રેગન અને સ્ટારલાઇનર જેવા વ્યાવસાયિક ક્રૂ અંતરિક્ષયાનોને ISS સાથે ડોક કરવાની સુવિધા આપે છે.
વધારે વાંચો: નિસાર સેટેલાઈટ – ભારત અને અમેરીકા નું ત્રીજું નેત્ર
અન્ય કમ્પોનન્ટ્સ
ISS માં મોડ્યુલ્સ ઉપરાંત, અન્ય મહત્વપૂર્ણ કમ્પોનન્ટ્સ પણ છે:
- સોલાર એરે: ISS માટે ઊર્જા પ્રદાન કરવા માટે આઠ સોલાર પેનલ આરે છે, જે લગભગ 120 કિલોવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે.
- રેડિએટર્સ: ISS ની થર્મલ કંટ્રોલ સિસ્ટમનો એક ભાગ, આ રેડિએટર્સ અતિરિક્ત ગરમીને અવકાશમાં મોકલી દે છે.
- મોબાઇલ સર્વિસિંગ સિસ્ટમ (MSS): કેનેડિયન-નિર્મિત આ રોબોટિક સિસ્ટમમાં કેનેડાર્મ2, ડેક્સ્ટ્રસ (Dextrous) મેનિપ્યુલેટર, અને મોબાઇલ બેઝ સિસ્ટમ સામેલ છે, જે ISS ની સર્વિસિંગ, મેઇન્ટેનન્સ, અને પેલોડ હેન્ડલિંગમાં મદદ કરે છે.
- મોડ્યુલ્સ બિટવીન સેગમેન્ટ્સ: ISS ના અમેરિકન અને રશિયન સેગમેન્ટ્સને જોડતા મોડ્યુલ્સ, જેમાં યુનિટી અને ઝારયા વચ્ચેના જોડાણનો સમાવેશ થાય છે.
ISS નું સમગ્ર માળખું એવી રીતે ડિઝાઇન કરાયું છે કે તે અવકાશમાં લાંબા સમય સુધી ટકી શકે, અંતરિક્ષયાત્રીઓને સુરક્ષિત વાતાવરણ પ્રદાન કરે, અને વિવિધ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો માટે જરૂરી સુવિધાઓ પ્રદાન કરે. મોડ્યુલર ડિઝાઇનને કારણે ISS ને સમય જતાં વિસ્તારિત અને અપગ્રેડ કરી શકાય છે.
આ વિશાળ સંરચનાનું નિર્માણ અને જાળવણી એક જટિલ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનું પરિણામ છે, જેમાં અનેક દેશોના અવકાશ વિજ્ઞાનીઓ, એન્જિનિયરો, અને અંતરિક્ષયાત્રીઓએ ભાગ લીધો છે. ISS માળખાકીય ઇજનેરીનું એક અદ્ભુત ઉદાહરણ છે, જે અવકાશમાં માનવ હાજરીનું સમર્થન કરવા માટે ડિઝાઇન કરાયેલ સૌથી જટિલ અને ટેકનોલોજિકલી અદ્વાન્સ્ડ માનવનિર્મિત સંરચનાઓમાંની એક છે.
રસપ્રદ તથ્યો
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક વિશે કેટલાક અદ્ભુત અને રસપ્રદ તથ્યો અહીં આપેલ છે, જે આ અસાધારણ માનવ નિર્મિત સંરચના વિશે તમને આશ્ચર્યચકિત કરી શકે છે:
- અદ્ભુત ઝડપ: ISS પૃથ્વીની પરિક્રમા 28,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે કરે છે – એટલે કે, દર એક સેકન્ડે લગભગ 8 કિલોમીટર! આ ઝડપે, તે ભારતના એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી માત્ર 8 મિનિટમાં પહોંચી શકે.
- સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત: ISS પર રહેતા અંતરિક્ષયાત્રીઓ 24 કલાકમાં 16 સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત જોઈ શકે છે, કારણ કે ISS પૃથ્વીની પરિક્રમા દર 90 મિનિટમાં પૂર્ણ કરે છે.
- વિશાળ આકાર: ISS એક ફુટબોલ ફીલ્ડ જેટલું મોટું છે – તેની લંબાઈ 109 મીટર (356 ફૂટ) અને પહોળાઈ 73 મીટર (240 ફૂટ) છે.
- ભારે વજન: ISS નું વજન લગભગ 4,20,000 કિલોગ્રામ (9,25,000 પાઉન્ડ) છે, જે લગભગ 320 જેટલી કારના વજન જેટલું છે.
- વિશાળ સોલાર પેનલ્સ: ISS ના સોલાર પેનલ્સનું ક્ષેત્રફળ 2,500 ચોરસ મીટર (27,000 ચોરસ ફૂટ) છે, જે એક એકર જમીન જેટલું છે.
- પૃથ્વીથી દૃશ્યમાન: ISS એક ચમકતા તારા જેવું દેખાય છે અને સૂર્યાસ્ત પછી કે સૂર્યોદય પહેલા પૃથ્વી પરથી નરી આંખે જોઈ શકાય છે.
- સતત માનવ હાજરી: 2000ના વર્ષથી ISS પર સતત માનવ હાજરી રહી છે, જે અવકાશમાં સૌથી લાંબો સમય માનવ હાજરીનો રેકોર્ડ છે.
- અંતરાષ્ટ્રીય આગંતુકો: 19 દેશોના 250 થી વધુ અંતરિક્ષયાત્રીઓએ ISS ની મુલાકાત લીધી છે.
- પાણીનો પુન:ઉપયોગ: ISS પર પાણી અમૂલ્ય છે. અંતરિક્ષયાત્રીઓના પરસેવો, મૂત્ર, અને અન્ય ભેજનો 90% સુધી ફરીથી ઉપયોગમાં લેવાય છે. અંતરિક્ષમાં એક જૂની કહેવત છે, “આજનો મૂત્ર, આવતીકાલની કોફી”.
- ઉંઘનું સ્થાન: અંતરિક્ષયાત્રીઓ ઉભી સ્થિતિમાં ઊંઘે છે, કારણ કે શૂન્ય-ગુરુત્વાકર્ષણમાં સૂવાની કે બેસવાની કોઈ સ્થિતિ નથી હોતી.
- ISS ના રૂમ વ્યૂ: કપોલા ઓબ્ઝર્વેશન મોડ્યુલમાંથી, અંતરિક્ષયાત્રીઓ 7 બારીઓ મારફતે પૃથ્વીનું અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈ શકે છે, જે વિશ્વમાં સૌથી સારા ‘રૂમ વ્યૂ’ પૈકી એક છે.
- મનોરંજન: અંતરિક્ષયાત્રીઓ તેમના ફ્રી ટાઇમમાં ગિટાર વગાડવા, પુસ્તકો વાંચવા, ફિલ્મો જોવા, અને પરિવાર સાથે વાત કરવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરે છે.
- સુપર કમ્પ્યુટર્સ: ISS પર 100 થી વધુ લેપટોપ્સ અને કમ્પ્યુટર્સ છે, જે તેની સિસ્ટમ્સ ચલાવવા અને વૈજ્ઞાનિક ડેટા એકત્રિત કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- અવકાશ ઇન્ટરનેટ: ISS પર અંતરિક્ષયાત્રીઓને ઇન્ટરનેટ એક્સેસ છે, જેનો ઉપયોગ તેઓ ઈમેલ મોકલવા, સોશિયલ મીડિયા વાપરવા, અને પૃથ્વી સાથે સંચાર કરવા માટે કરે છે.
- હજારો પ્રયોગો: ISS પર 3,000 થી વધુ વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે, જે અનેક ક્ષેત્રોને આવરી લે છે જેમ કે બાયોલોજી, ફિઝિક્સ, એસ્ટ્રોનોમી, મેડિસિન, અને મટેરિયલ સાયન્સ.
- 8 મિલિયન પાઉન્ડ પાર્ટ્સ: ISS ના નિર્માણમાં 8 મિલિયન પાઉન્ડથી વધુ હાર્ડવેર અને 3 મિલિયનથી વધુ લાઇન્સ ઓફ સોફ્ટવેર કોડનો ઉપયોગ થયો છે.
- ટેકનોલોજી ટેસ્ટિંગ: ISS એક વિશાળ ટેકનોલોજી ટેસ્ટિંગ પ્લેટફોર્મ છે, જ્યાં 3D પ્રિન્ટિંગથી લઈને રોબોટિક્સ સુધીની તકનીકોનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.
સમાપન
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) માનવ ઇતિહાસની સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને મહત્વાકાંક્ષી વૈજ્ઞાનિક પરિયોજનાઓમાંની એક છે. 1998માં તેના નિર્માણની શરૂઆતથી, ISS એ પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં નિરંતર માનવ હાજરીનું પ્રતીક બન્યું છે, અને તે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને માનવ સાહસનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે.
ISS એ માત્ર ટેકનોલોજિકલ સિદ્ધિ જ નથી; તે વિવિધ દેશો વચ્ચે શાંતિપૂર્ણ સહકારનું પ્રતીક પણ છે. શીત યુદ્ધના અંત પછી, અમેરિકા અને રશિયા સહિતના દેશો, જે એક સમયે પ્રતિસ્પર્ધી હતા, તેઓએ આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ માટે ભેગા થવાનું પસંદ કર્યું. ISS એ સાબિત કર્યું છે કે જ્યારે દેશો સામાન્ય લક્ષ્ય માટે સાથે મળીને કામ કરે ત્યારે તેઓ શું હાંસલ કરી શકે છે.
વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી, ISS એ અનેક મહત્વપૂર્ણ શોધો અને તકનીકી પ્રગતિઓમાં યોગદાન આપ્યું છે. શૂન્ય-ગુરુત્વાકર્ષણમાં હાથ ધરવામાં આવેલા પ્રયોગોએ તબીબી સંશોધન, ભૌતિક વિજ્ઞાન, એસ્ટ્રોફિઝિક્સ, અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં અમૂલ્ય અંતર્દૃષ્ટિ પ્રદાન કરી છે. આ સંશોધનથી પૃથ્વી પરના જીવનને સીધો લાભ થયો છે, જેમાં નવી દવાઓ, સામગ્રીઓ, અને ટેકનોલોજીઓના વિકાસનો સમાવેશ થાય છે.
ISS એ ભવિષ્યના અંતરિક્ષ અન્વેષણ માટે પણ આવશ્યક છે. તે ચંદ્ર, મંગળ, અને તેની આગળના લાંબા અંતરિક્ષ મિશનો માટે અનિવાર્ય ટેકનોલોજીઓ અને કાર્યપદ્ધતિઓના વિકાસ અને પરીક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ISS પર મેળવેલા અનુભવ અને જ્ઞાન ભવિષ્યના અંતરિક્ષ મથકો અને ગ્રહાંતર વસાહતોની ડિઝાઇન અને નિર્માણમાં અનિવાર્ય સાબિત થશે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) શું છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથક (ISS) પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં સ્થિત એક વિશાળ, રહેવા યોગ્ય અવકાશી પ્રયોગશાળા છે. તે અમેરિકા, રશિયા, યુરોપ, જાપાન, અને કેનેડા સહિત 15થી વધુ દેશોના સહયોગથી નિર્માણ પામેલ છે અને તેનું સંચાલન થાય છે.
ISS પૃથ્વીથી કેટલું દૂર છે?
ISS પૃથ્વીથી લગભગ 400 કિલોમીટર (250 માઇલ)ની ઊંચાઈએ પરિભ્રમણ કરે છે.
ISS કેટલી ઝડપે ભ્રમણ કરે છે?
ISS પૃથ્વીની પરિક્રમા લગભગ 28,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક (17,500 માઇલ પ્રતિ કલાક)ની ઝડપે કરે છે અને દર 90 મિનિટે પૃથ્વીની એક પરિક્રમા પૂર્ણ કરે છે.
ISS કેટલું મોટું છે?
ISS એક ફુટબોલ મેદાન જેટલું મોટું છે, જેની લંબાઈ 109 મીટર (356 ફૂટ) અને પહોળાઈ 73 મીટર (240 ફૂટ) છે. તેનું વજન લગભગ 4,20,000 કિલોગ્રામ છે.
ISS ને પાવર કેવી રીતે મળે છે?
ISS તેની ઊર્જા 8 વિશાળ સોલાર એરે પેનલ્સથી મેળવે છે, જે સૂર્યપ્રકાશને લગભગ 120 કિલોવોટ વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
ISS પર કેટલા મોડ્યુલ્સ છે?
સમય જતાં ISS નું કદ વધતું ગયું છે. હાલમાં, તેમાં 17થી વધુ મુખ્ય મોડ્યુલ્સ છે, જેમાં રહેઠાણ ક્વાર્ટર્સ, વૈજ્ઞાનિક લેબોરેટરીઓ, અને ડોકિંગ પોર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
અંતરિક્ષયાત્રીઓ ISS પર શું ખાય છે?
ISS પર ભોજન મોટાભાગે ડિહાઇડ્રેટેડ, થર્મોસ્ટેબલાઇઝ્ડ, અથવા કેનમાં પેક કરેલું હોય છે. ડિહાઇડ્રેટેડ ભોજનને ગરમ પાણી ઉમેરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. અંતરિક્ષયાત્રીઓ ફળો, શાકભાજી, માંસ, મીઠાઈઓ, અને પીણાંની વિવિધ શ્રેણી માણી શકે છે.
ISS પર કયા પ્રકારના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો થાય છે?
ISS પર વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સંશોધન થાય છે, જેમાં માનવ ફિઝિયોલોજી, બાયોલોજી, ફિઝિક્સ, એસ્ટ્રોનોમી, મટેરિયલ સાયન્સ, અને અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન શામેલ છે.
