માર્ક ઝુકરબર્ગની કંપની મેટા (Meta) એ તેના મહત્વાકાંક્ષી મેટાવર્સ પ્રોજેક્ટને લઈને એક મોટો અને આંચકાજનક નિર્ણય લીધો છે. વર્ષોની મહેનત અને અબજો ડોલરના રોકાણ બાદ, કંપનીએ તેના મુખ્ય વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી પ્લેટફોર્મ ‘હોરાઇઝન વર્લ્ડ્સ’ (Horizon Worlds) ને VR હેડસેટ્સ માટે બંધ કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી દીધી છે.
Table of Contents
મેટાવર્સ (Metaverse) એટલે શું?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, મેટાવર્સ એ ઇન્ટરનેટનું આગામી વર્ઝન છે. અત્યારે આપણે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ સ્ક્રીન (મોબાઇલ કે લેપટોપ) પર જોઈને કરીએ છીએ, પરંતુ મેટાવર્સમાં આપણે ઇન્ટરનેટની ‘અંદર’ હોઈશું.
તે એક એવી આભાસી દુનિયા (Virtual World) છે જ્યાં તમે શારીરિક રીતે હાજર ન હોવા છતાં, ડિજિટલ અવતાર દ્વારા લોકો સાથે મળી શકો છો, કામ કરી શકો છો, રમી શકો છો અને ખરીદી પણ કરી શકો છો.
મેટાવર્સના મુખ્ય પાસાઓ:
- ડિજિટલ અવતાર (Digital Avatar): મેટાવર્સમાં તમારી પોતાની એક 3D ઓળખ હોય છે, જેને ‘અવતાર’ કહેવાય છે. તમે આ અવતારને તમારા જેવો જ દેખાવ આપી શકો છો.
- વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR) અને ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી (AR): મેટાવર્સનો પૂરો અનુભવ લેવા માટે VR હેડસેટ (જેમ કે Meta Quest) પહેરવા પડે છે, જેનાથી તમને એવું લાગે કે તમે ખરેખર તે દુનિયામાં છો.
- સામાજિક જોડાણ: તમે દુનિયાના કોઈપણ ખૂણે બેઠા હોવ, મેટાવર્સમાં તમે તમારા મિત્રો સાથે એક જ ટેબલ પર બેસીને કોફી પીતા હોવ તેવો અનુભવ કરી શકો છો.
- ડિજિટલ અર્થતંત્ર: મેટાવર્સમાં તમે જમીન ખરીદી શકો છો, કપડાં ખરીદી શકો છો અને આ બધું ક્રિપ્ટોકરન્સી અથવા NFT દ્વારા શક્ય બને છે.
વધારે વાંચો: જાણો આ ૧૦ પ્રકાર ના સાયબર ફ્રોડ વિશે અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો
મેટાવર્સમાં તમે શું કરી શકતા હતા?
- વર્ચ્યુઅલ ઓફિસ: ઘરે બેઠા ઓફિસના વાતાવરણમાં મીટિંગ કરવી.
- ગેમિંગ: ગેમ રમવાને બદલે ગેમની અંદર જીવવું.
- શોપિંગ: વર્ચ્યુઅલ મોલમાં જઈને વસ્તુઓ ટ્રાય કરવી અને ઓર્ડર આપવો.
મેટાનો ‘મેટાવર્સ’માંથી પીછેહઠનો નિર્ણય
મેટાએ પુષ્ટિ કરી છે કે 15 જૂન, 2026 થી ‘હોરાઇઝન વર્લ્ડ્સ’ એપ ક્વેસ્ટ (Quest) હેડસેટ્સ પર કામ કરવાનું બંધ કરી દેશે. આ નિર્ણયને મેટાવર્સના સપનાના અંત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે, જેની પાછળ મુખ્યત્વે નીચેના કારણો જવાબદાર છે:
- ભારે આર્થિક નુકસાન: અહેવાલો મુજબ, મેટાના રિયાલિટી લેબ્સ (Reality Labs) વિભાગે 2020 થી અત્યાર સુધીમાં લગભગ $80 બિલિયન (આશરે ₹6.6 લાખ કરોડ) નું જંગી નુકસાન કર્યું છે. આ રકમ ભારત ના આખા ડિફેન્સ બજેટ જેટલી છે.
- વપરાશકર્તાઓની ઓછી સંખ્યા: લાખો લોકો આ વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં જોડાશે તેવી અપેક્ષા હતી, પરંતુ વાસ્તવમાં આ પ્લેટફોર્મ પર સક્રિય વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા ખૂબ જ ઓછી રહી હતી.
- AI તરફ ધ્યાન: હવે કંપની મેટાવર્સના બદલે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) પાછળ વધુ રોકાણ કરી રહી છે.
31 માર્ચ, 2026: આ દિવસથી ‘હોરાઇઝન વર્લ્ડ્સ’ ક્વેસ્ટ સ્ટોર પરથી હટાવી દેવામાં આવશે.
- 15 જૂન, 2026: VR હેડસેટ પર આ પ્લેટફોર્મનો સંપૂર્ણ રીતે અંત આવશે.
જોકે, કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પ્લેટફોર્મ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ નથી થઈ રહ્યું. તે મોબાઇલ એપ તરીકે ચાલુ રહેશે, પરંતુ જે ‘વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી’ અનુભવ માટે ફેસબુકે પોતાનું નામ બદલીને ‘મેટા’ રાખ્યું હતું, તે વિઝનને મોટો ફટકો પડ્યો છે.
શું બદલાશે?
- VR હેડસેટનો ઉપયોગ બંધ: યુઝર્સ હવે હેડસેટ પહેરીને વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં ફરી શકશે નહીં.
- ડિજિટલ સંપત્તિ: મેટા ક્રેડિટ્સ, ડિજિટલ કપડાં અને અન્ય ઇન-વર્લ્ડ ખરીદીઓ પણ VR પ્લેટફોર્મ પરથી દૂર કરવામાં આવશે.
- સ્ટુડિયો બંધ: મેટાએ અગાઉ જ તેના ત્રણ મહત્વના ગેમ સ્ટુડિયો બંધ કરી દીધા છે અને રિયાલિટી લેબ્સમાંથી મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓની છટણી કરી છે.
નિષ્કર્ષ: 2021 માં માર્ક ઝુકરબર્ગે મેટાવર્સને “ભવિષ્યનું ઇન્ટરનેટ” ગણાવ્યું હતું, પરંતુ ટેકનિકલ સમસ્યાઓ અને લોકોમાં ઓછી લોકપ્રિયતાને કારણે આ પ્રોજેક્ટ નિષ્ફળ સાબિત થયો હોય તેમ લાગે છે.
sources: CNBC NEWS
