ભારતીય સંરક્ષણના ઇતિહાસમાં આજ સુધી નો સૌથી મોટો સોદો થવા જઈ રહ્યો છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય આ અઠવાડિયે ફ્રાન્સ પાસેથી 114 રાફેલ લડાકુ વિમાનો ખરીદવા માટેની અંદાજે ₹3.25 લાખ કરોડ ($39 અબજ ડોલર )ની વિશાળ યોજના પર ચર્ચા કરવા જઈ રહ્યું છે.
સંરક્ષણ અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે આગામી બે-ત્રણ દિવસમાં સંરક્ષણ મંત્રાલયની ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં આ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા થશે. આ સોદો માત્ર ભારતનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સંરક્ષણ સોદો જ નહીં, પરંતુ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ની સાચી ઉજવણી પણ બનશે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ સાથે આત્મનિર્ભર ભારત
આ સોદાની સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે મોટાભાગના વિમાનો ભારતમાં જ બનાવવામાં આવશે, જેમાં લગભગ 30% સ્થાનિક સામગ્રીનો સમાવેશ થશે. પ્રારંભિક જરૂરિયાત માટે માત્ર 12-18 વિમાનો ફ્લાય-અવે હાલતમાં ફ્રાન્સથી આવશે, જેથી ભારતીય વાયુસેનાને ઝડપથી બળ મળી શકે.
હૈદરાબાદમાં ટાટા અને દાસો એવિએશન પહેલેથી જ રાફેલના ફ્યુઝલેજ (વિમાનનું મુખ્ય માળખું) બનાવવાની સુવિધા શરૂ કરી રહ્યા છે. આ સુવિધા 2028 સુધીમાં વર્ષમાં 24 ફ્યુઝલેજ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવશે. આનાથી માત્ર ભારતીય જરૂરિયાતો જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજાર માટે પણ રાફેલ બનાવવાનું કામ થશે.
વાંચો: ભારતીય વાયુસેના ના તમામ વિમાનો વિશે
શા માટે જરૂરી છે આ સોદો?
ભારતીય વાયુસેનાનું લડાકુ વિમાનોનું બળ ઘટીને 29 સ્ક્વોડ્રન થઈ ગયું છે, જ્યારે મંજૂર સંખ્યા 42 સ્ક્વોડ્રન છે. 2025માં મિગ-21 વિમાનો નિવૃત્ત થયા અને તેજસ Mk1A વિમાનોના ઉત્પાદનમાં વિલંબને કારણે વાયુસેનાને તાત્કાલિક વિમાનોની જરૂરિયાત છે.
ચીન અને પાકિસ્તાન બંને સરહદો પર વધતા તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ખાસ કરીને, મે 2025માં ‘ઓપરેશન સિન્દૂર’ દરમિયાન રાફેલ વિમાનોએ ચીનની PL-15 મિસાઇલોને પોતાની સ્પેક્ટ્રા ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમથી સફળતાપૂર્વક નિષ્ક્રિય કરી દીધી હતી, જેનાથી વાયુસેના અધિકારીઓનો રાફેલ પરનો વિશ્વાસ વધ્યો છે.
ફ્રાન્સ સાથે મજબૂત ભાગીદારી
ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન ફેબ્રુઆરી 2026માં ભારતની મુલાકાતે આવશે, જ્યારે AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ યોજાશે. અપેક્ષા છે કે આ મુલાકાત દરમિયાન આ ઐતિહાસિક સોદા પર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે.
સોદામાં 90 રાફેલ F4 સ્ટાન્ડર્ડ વિમાનો અને ભવિષ્યમાં 24 અદ્યતન F5 સ્ટાન્ડર્ડ વિમાનોનો વિકલ્પ પણ છે. હાલના 36 રાફેલ વિમાનોને પણ F4 વેરિયન્ટમાં અપગ્રેડ કરવામાં આવશે.
ભારતીય સંરક્ષણ અધિકારીઓએ ફ્રાન્સને ભારતીય હથિયારો અને સ્વદેશી સિસ્ટમ્સને રાફેલમાં એકીકૃત કરવાની પરવાનગી આપવા કહ્યું છે, જેથી વિમાનો વધુ શક્તિશાળી બની શકે.
ભારતનો વૈશ્વિક રાફેલ ઉત્પાદન કેન્દ્ર બનશે
આ સોદો મંજૂર થાય તો ભારત પાસે કુલ 176 રાફેલ વિમાનો હશે – 36 વાયુસેનામાં, 26 નૌકાદળ માટે (રાફેલ-M), અને નવા 114. ભારત માત્ર પોતાના માટે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજાર માટે પણ રાફેલ વિમાનો બનાવતું એક મુખ્ય ઉત્પાદન કેન્દ્ર બની શકે છે.
ફ્રેન્ચ મીડિયાએ જણાવ્યું છે કે આ સોદો એટલો વિશાળ છે કે તે ફ્રાન્સના GDP (જીડીપી)માં નોંધપાત્ર વધારો કરશે. હૈદરાબાદમાં M-88 એન્જિનો માટે જાળવણી સુવિધા પણ સ્થાપવામાં આવશે.
અમેરિકા અને રશિયાની ઓફરો હોવા છતાં રાફેલ જ કેમ?
અમેરિકાએ F-35 અને રશિયાએ Su-57 જેવા પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાનો ઓફર કર્યા છતાં, ભારતે રાફેલ પસંદ કર્યું છે. તેનું કારણ એ છે કે રાફેલે વાસ્તવિક યુદ્ધ પરિસ્થિતિઓમાં પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી છે અને ભારત પાસે પહેલેથી જ આ વિમાનોનું માળખું અને પ્રશિક્ષિત પાયલોટ્સ છે.
આ સોદો માત્ર સંરક્ષણનો નહીં, પરંતુ ભારતની ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અને આત્મનિર્ભરતાનો પણ એક મજબૂત સંદેશ છે.
રાફેલ ડિલિવરી ટાઈમલાઈન 2026-2036
વિગતવાર શેડ્યૂલ:
2026:
- ફેબ્રુઆરી: મેક્રોન મુલાકાત, સોદાની જાહેરાત
- ડિસેમ્બર: કરાર પર હસ્તાક્ષર
2027-2028:
- કામદાર ભરતી અને તાલીમ
- નાગપુર ફેસિલિટી અપગ્રેડ
- સપ્લાય ચેઇન સ્થાપના
2028:
- હૈદરાબાદ ફ્યુઝલેજ ફેસિલિટી શરૂઆત
2030:
- પ્રથમ 12-18 ફ્લાય-અવે વિમાનો આગમન
- મેક ઇન ઇન્ડિયા ઉત્પાદન શરૂ
2035-2036:
- 114 વિમાનોની સંપૂર્ણ ડિલિવરી
રાફેલ સોદાની કુલ કિંમત કેટલી છે?
આશરે ₹3.25 લાખ કરોડ ($39 બિલિયન), જે ભારતનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સંરક્ષણ સોદો છે
ભારતને રાફેલ વિમાનો ક્યારે મળશે?
પ્રથમ 12-18 વિમાનો 2030માં અને સંપૂર્ણ ડિલિવરી 2035-36 સુધીમાં
રાફેલ વિમાનો ક્યાં બનશે?
નાગપુર (DRAL) અને હૈદરાબાદ (ટાટા) ખાતે મેક ઇન ઇન્ડિયા હેઠળ.
કુલ કેટલા રાફેલ વિમાનો ભારત પાસે હશે?
176 – IAF માટે 150 અને નૌકાદળ માટે 26 રાફેલ-M
sources: ANI news
